Con ăn ngoan rồi mẹ cho xem điện thoại!”, “Học xong bài tập đi rồi được chơi game 15 phút!” – những câu nói quen thuộc này xuất hiện ngày càng phổ biến trong các gia đình Việt.
Đánh vào tâm lý thích màn hình của con, không ít phụ huynh coi việc sử dụng thiết bị điện tử như một “chiếu chỉ” khen thưởng đầy quyền năng để dỗ trẻ ăn, thúc trẻ học hay vâng lời. Thế nhưng, đằng sau sự hợp tác ngoan ngoãn tức thì đó là những hệ lụy nguy hiểm: hình thành tâm lý lệ thuộc, gia tăng nguy cơ nghiện màn hình và đe dọa trực tiếp đến sự phát triển toàn diện của trẻ.
Vừa đút cơm vừa mở video ngắn, dỗ con nín khóc bằng clip hoạt hình, hứa hẹn thời gian chơi game để con dọn dẹp nhà cửa… Vì muốn con hợp tác nhanh và tranh thủ chút thời gian rảnh, nhiều cha mẹ đã vô tình xem điện thoại là động lực duy nhất cho mọi hành động của con.
“Nhiều khi tôi hết cách, la rầy nhắc nhở cỡ nào con cũng không chịu học. Nhưng chỉ cần nói ‘Học ngoan đi rồi mẹ cho chơi điện thoại’ là con ngồi vào bàn ngay. Biết không phải cách hay nhưng cũng đành lấy điện thoại ra làm phần thưởng” – Một phụ huynh ngậm ngùi chia sẻ.
Theo chuyên gia tâm lý Đặng Thị Cẩm Hướng, thiết bị điện tử tạo ra cảm giác thỏa mãn tức thì cho não bộ thông qua cơ chế giải phóng dopamine. Khi việc sử dụng điện thoại được mặc định thành “phần thưởng”, trẻ sẽ hình thành thói quen chỉ hành động khi có kích thích này.
Về lâu dài, điều này triệt tiêu hoàn toàn động lực tự thân của trẻ. Nếu đột ngột ngưng phần thưởng này, trẻ dễ rơi vào trạng thái chán nản, bực bội, khó kiểm soát hành vi và từ chối hợp tác.
Theo các khảo sát, độ tuổi trung bình trẻ em Việt Nam bắt đầu sử dụng và sở hữu điện thoại di động là khoảng 9 tuổi, sớm hơn tới 4 năm so với mức trung bình thế giới (13 tuổi). Sự tiếp xúc quá sớm này xuất phát từ tâm lý chủ quan của không ít phụ huynh.
Sự phụ thuộc vào màn hình điện tử không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý mà còn tàn phá thể chất và tinh thần của trẻ. Thứ nhất, gia tăng nguy cơ tăng cân, béo phì, lười vận động, thậm chí ảnh hưởng tiêu cực đến cử động của các ngón tay, ngón chân. Thứ hai, làm tăng tỷ lệ chậm nói ở trẻ nhỏ, rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD), kém tập trung và làm gia tăng nguy cơ tự kỷ, chậm phát triển. Thứ ba, trẻ mất đi sự nhạy bén trong việc cảm nhận niềm vui từ các hoạt động đời thường, xa rời các tương tác xã hội tự nhiên.
Để bảo vệ sức khỏe và giúp con phát triển lành mạnh, cha mẹ cần kiên quyết gạt bỏ thói quen dùng điện thoại làm công cụ khen thưởng. Thay vào đó, hãy áp dụng các phương pháp động viên tích cực như: Dành thời gian cùng con chơi trò chơi vận động, đọc sách, hoặc tổ chức một chuyến dã ngoại cuối tuần. Thay vì thưởng thời gian xem tivi, cha mẹ có thể thưởng bằng quyền lựa chọn: “Nếu hôm nay con hoàn thành tốt bài tập, con sẽ được quyền quyết định tối nay nhà mình ăn món gì hoặc chọn trò chơi cả nhà cùng chơi”. Quy định cụ thể thời gian sử dụng thiết bị điện tử trong ngày (nếu có) như một hoạt động sinh hoạt bình thường có kiểm soát, tuyệt đối không gắn liền với điều kiện “ngoan hay không ngoan”.
Đừng vì sự tiện lợi trước mắt hay tâm lý “cho xong chuyện” mà biến điện thoại thành phần thưởng vỗ về con trẻ. Thay vào đó, sự đồng hành, lắng nghe và những phần thưởng mang giá trị tinh thần mới là chiếc chìa khóa vàng giúp trẻ hình thành thói quen tốt, lớn lên an lành và phát triển bền vững.
