Camera an ninh, chuông cửa thông minh hay khóa cửa kết nối Internet đang trở thành những thiết bị quen thuộc trong nhiều gia đình Việt. Được lắp đặt với mong muốn bảo vệ tài sản, giám sát con nhỏ và mang lại sự tiện nghi, thế nhưng chỉ vì một mật khẩu đơn giản hay thiết bị không được cập nhật bảo mật, chính những “hàng rào điện tử” này lại biến thành công cụ để kẻ xa lạ theo dõi mọi sinh hoạt riêng tư của gia chủ.
Mới đây, một người phụ nữ tại TP.HCM đã rơi vào tình cảnh bàng hoàng khi nhận được đoạn video do bạn bè gửi qua mạng xã hội. Điều khiến chị lặng người là những hình ảnh trong video lại chính là cảnh sinh hoạt riêng tư của gia đình mình, được ghi lại từ chiếc camera gia đình vốn được lắp đặt để theo dõi con nhỏ.
“Tôi thật sự rất hoảng vì camera lắp để theo dõi con nhưng lại bị người lạ truy cập. Sau khi kiểm tra, tôi mới phát hiện mình vẫn dùng mật khẩu mặc định của nhà sản xuất và chưa từng cập nhật lại thiết bị. Nếu không phát hiện kịp thời, tôi không biết hậu quả sẽ còn đi đến đâu nữa” – Nạn nhân chia sẻ.
Đáng lo ngại, đây không phải là trường hợp cá biệt. Thời gian qua, hàng loạt vụ việc camera gia đình bị xâm nhập trái phép đã bị phanh phui. Những hình ảnh, video riêng tư không chỉ bị phát tán công khai trên các nền tảng mạng xã hội hay diễn đàn ngầm, mà còn bị các đối tượng xấu lợi dụng để tống tiền, đe dọa nạn nhân.
Theo chuyên gia an ninh mạng – thạc sĩ Dương Trọng Khang, việc các thiết bị nhà thông minh (Smart Home) dễ dàng bị chiếm quyền kiểm soát xuất phát từ cả thói quen người dùng lẫn thiết kế của nhà sản xuất.
Khi xuất xưởng, các nhà sản xuất luôn để một mật khẩu mặc định để người dùng dễ dàng khôi phục cài đặt gốc khi quên. Tuy nhiên, đa số người dùng sau khi mua về hoặc được thợ lắp đặt xong thường bỏ qua bước đổi mật khẩu. Kẻ xấu có thể dễ dàng dùng các công cụ quét tự động để dò ra các thiết bị này và truy cập trái phép.
Các thiết bị thông minh hiện nay đều chạy trên nền tảng công nghệ IP, cho phép truyền nhận dữ liệu qua Internet. Tuy nhiên, để tối ưu giá thành, nhiều nhà sản xuất đã tinh gọn tính năng bảo mật (security). Cho phép truyền dữ liệu ra ngoài nhưng không kiểm soát chặt chẽ luồng truy cập vào; thiếu tính năng tường lửa (Firewall) để tự bảo vệ trước các cuộc tấn công; không có cơ chế chống quét mật khẩu (Anti-password brute force).
Không chỉ xâm phạm quyền riêng tư, khi chiếm được quyền kiểm soát “mắt thần”, kẻ xấu còn có thể theo dõi thói quen sinh hoạt, xác định chính xác thời điểm gia chủ đi làm, đi du lịch hoặc vắng nhà trong thời gian dài để thực hiện hành vi trộm cắp tài sản hoặc các hoạt động phạm pháp khác.
Các cuộc tấn công mạng hiện nay không còn chỉ nhắm vào các doanh nghiệp hay tổ chức lớn, mà các hộ gia đình với hệ thống bảo vệ sơ sài đang trở thành “mồi ngon” dễ bị khai thác nhất. Để biến thiết bị thông minh thành lá chắn an toàn thay vì cánh cửa mở cho tin tặc, người dùng cần thực hiện ngay các nguyên tắc sau: Thay đổi mật khẩu mặc định ngay lập tức, tạo mật khẩu mạnh (bao gồm chữ hoa, chữ thường, số và ký tự đặc biệt) ngay sau khi hoàn tất lắp đặt.
Lựa chọn sản phẩm từ thương hiệu uy tín, ưu tiên các thiết bị có tích hợp tính năng bảo mật nâng cao (Firewall, mã hóa dữ liệu), có chính sách cập nhật phần mềm và vá lỗi định kỳ. Thường xuyên cập nhật Firmware, luôn cập nhật phiên bản phần mềm mới nhất cho thiết bị để vá các lỗ hổng bảo mật vừa được phát hiện. Bảo vệ mạng Wi-Fi gia đình, chỉ kết nối thiết bị thông minh với mạng Wi-Fi an toàn, thiết lập mật khẩu Wi-Fi mạnh và nên tách biệt mạng Wi-Fi dành cho thiết bị với mạng sinh hoạt chung nếu có thể.
Công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị tiện ích khi đi kèm với ý thức bảo vệ an toàn thông tin cá nhân. Đừng để sự chủ quan hôm nay trở thành mối nguy hiểm đe dọa sự riêng tư và an toàn của cả gia đình trong tương lai.
